به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شرکت پایانه های نفتی ایران، پایانه نفتی خارگ بهعنوان یکی از مهمترین مراکز عملیاتی صنعت نفت، نیازمند آمادگی مستمر برای مدیریت ریسکها و شرایط اضطراری است؛ جایی که ایمنی، سلامت نیروی انسانی و حفاظت از محیط زیست در کنار استمرار عملیات معنا پیدا میکند.در این میان، HSE نقشی فراتر از نظارت و کنترل دارد و بخشی از فرآیند تصمیمگیری و عملیات را در بر می گیرد.
در گفتوگو با محمدجواد دریالعل، رئیس HSE پایانه نفتی خارگ، درباره رویکردها و الزامات HSE در این پایانه و تجربه مدیریت شرایط مختلف عملیاتی و اضطراری گفتوگو کردهایم.
مهمترین خروجی عملکرد HSE پایانه نفتی خارگ چیست؟
دریالعل: اگر بخواهیم عملکرد HSE را در یک شاخص خلاصه کنیم، قطعاً تصویر کاملی از فعالیتها ارائه نمیشود. HSE مجموعهای از اقدامات بههمپیوسته است که از شناسایی خطر و پیشگیری آغاز میشود و تا آمادگی، واکنش اضطراری و بازگشت ایمن به شرایط عادی ادامه دارد.با این نگاه، کاهش شاخصهای حوادث یکی از نتایج قابل توجه عملکرد HSE در سالهای اخیر است. ضریب شدت حوادث پرسنلی از ۱۲.۵۶ در سال ۱۴۰۳ به ۵.۴۹ در سال ۱۴۰۴ کاهش یافت و ضریب تکرار حوادث نیز از ۱.۳۲ به ۱.۱۰ رسید. برای ما، اهمیت این اعداد در این است که نشان میدهد مجموعه اقدامات پیشگیرانه و کنترلی در مسیر کاهش ریسک حرکت کرده است؛ هرچند هدف HSE صرفاً کاهش یک شاخص نیست، بلکه ایجاد محیطی است که در آن احتمال وقوع حادثه و شدت پیامدهای آن به حداقل برسد.
این کاهش چگونه حاصل شد؟دریالعل: کاهش حوادث محصول یک اقدام منفرد نیست. بازنگری فرآیند صدور پروانه کار، شناسایی و ارزیابی ریسکهای عملیاتی، کنترل فعالیت پیمانکاران، بازرسی و آزمون تجهیزات و سامانههای آتشنشانی و افزایش آموزشها، مجموعه اقداماتی هستند که در کنار هم اثرگذار بودهاند. در حوزه آموزش نیز ۱۷ هزار و ۸۸۱ نفرساعت آموزش HSE برگزار شده است. آموزشهای تخصصی در زمینه حریق، گازهای خطرناک، امداد و واکنش در شرایط اضطراری، در کنار مانورها و تمرینهای عملیاتی، با این هدف انجام شدهاند که آمادگی کارکنان از سطح تئوری فراتر برود و به توان واقعی واکنش تبدیل شود. ایمنی زمانی اثربخش است که از یک دستورالعمل مکتوب به یک رفتار عملیاتی تبدیل شود.
جنگ چه آزمونی برای HSE خارگ بود؟دریالعل: شرایط جنگی، آزمون جدی برای مفهوم آمادگی بود. در چنین شرایطی، دیگر نمیتوان آمادگی را صرفاً به تجهیزات یا دستورالعمل محدود کرد؛ آمادگی باید در نیروی انسانی، جانمایی تجهیزات، ارتباطات، سرعت تصمیمگیری و توان واکنش خود را نشان دهد. در جریان جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه، HSE پایانه خارگ بر حفظ آمادگی عملیاتی، پراکندگی نیروها و تجهیزات، پایش مستمر شرایط و حفظ توان واکنش اضطراری تمرکز داشت. در چند مورد از جمله حوادث مرتبط با شناورهای پرومیسا و ایوان نیز تیمهای عملیاتی و امدادی در عملیات اطفای حریق مشارکت کردند. تجربه این شرایط نشان داد که در یک پایانه راهبردی، تابآوری عملیاتی بدون آمادگی HSE امکانپذیر نیست.
آمادگی آتشنشانی چگونه حفظ میشود؟دریالعل: آتشنشانی خط مقدم واکنش اضطراری در پایانه است و باید در هر شرایطی آماده باشد. در پایانه نفتی خارگ، هفت خودروی اطفای حریق و دو دستگاه آمبولانس در آمادهباشکاری قرار دارند و نیروها و تجهیزات متناسب با سناریوهای اضطراری در نقاط مختلف مستقر میشوند. پایش تجهیزات، آمادهسازی سامانههای اضطراری و برگزاری مانور، بخش دیگری از این فرآیند است.در واقع، آمادگی آتشنشانی با اعلام شرایط اضطراری آغاز نمیشود؛ آمادگی واقعی، محصول کاری است که پیش از وقوع حادثه انجام میدهیم.
بهداشت حرفهای چه سهمی در این رویکرد دارد؟دریالعل: HSE زمانی کامل است که سلامت کارکنان را به اندازه ایمنی آنها جدی بگیرد. ممکن است حادثهای رخ ندهد، اما یک عامل زیانآور شغلی در محیط کار وجود داشته باشد و سلامت کارکنان را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، پایش سلامت کارکنان، شناسایی عوامل زیانآور، بررسی شرایط محیط کار و اقدامات پیشگیرانه در برنامههای بهداشت حرفهای دنبال میشود. رویکرد ما این است که بهداشت حرفهای باید قبل از بروز عارضه وارد عمل شود، نه بعد از آن.
محیط زیست در این میان چه جایگاهی دارد؟دریالعل: در پایانه نفتی، حفاظت از محیط زیست بخشی از مسئولیت عملیاتی است. فعالیت صنعتی بدون توجه به محیط پیرامون نمیتواند پایدار باشد.شرکت پایانههای نفتی ایران از سال ۱۳۸۲ سیستمهای مدیریت یکپارچه را مستقر کرده و سیستم مدیریت محیط زیست بر مبنای استاندارد ISO 14001:2015 در مناطق تحت پوشش اجرا میشود.ممیزیهای داخلی و ارزیابی شرکتهای ذیصلاح نیز برای بررسی انطباق و استمرار این سیستم انجام میشود.
در حوزه انرژی نیز استاندارد ISO 50001:2018 در ساختمانها و مناطق عملیاتی تحت پوشش مستقر شده و گواهینامه مربوطه با مرجع اعتباردهی DAKKS آلمان دریافت شده است.
پایش آلایندهها چگونه انجام میشود؟دریالعل: پایش مستمر منابع بالقوه آلاینده، یکی از ابزارهای اصلی پیشگیری است. صدا، پساب و خروجی دودکشها از جمله منابعی هستند که مورد پایش قرار میگیرند.خوداظهاریهای فصلی با استفاده از آزمایشگاههای معتمد سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین سامانههای پایش آنلاین انجام میشود و نتایج نشان داده است بخش عمده شاخصهای اندازهگیریشده در محدوده مجاز و استاندارد قرار داشتهاند.اما اصل مهم برای ما این است که پایش به ثبت عدد محدود نشود؛ پایش باید مقدمه تصمیمگیری و اقدام اصلاحی باشد.
برای مقابله با آلودگی نفتی چه ظرفیتیهایی در پایانه نفتی خارگ وجود دارد؟
دریالعل: موقعیت دریایی خارگ، آمادگی برای مقابله با آلودگی نفتی را به یک ضرورت عملیاتی تبدیل کرده است. به همین دلیل، تجهیزات مقابله با آلودگی متناسب با الزامات و ارزیابیهای ریسک توسعه یافتهاند.دو فروند شناور تخصصی مقابله با آلودگی نفتی مجهز به بوم، اسکیمر دیسکی و براش و سامانه پاشش دیسپرسنت در اختیار داریم. همچنین ۳۰۰ متر بوم بادشونده Hi-Sprint 1500 Single Point و سامانه بازوی جمعآوری آلودگی نفتی VOS با ظرفیت بازیافت تا ۳۶۰ مترمکعب در ساعت از دیگر ظرفیتهای موجود است.البته تجهیزات زمانی ارزش واقعی خود را نشان میدهند که با نیروی آموزشدیده، برنامه واکنش اضطراری و تمرین مستمر همراه باشند.
مدیریت پسماند چگونه دنبال میشود؟
دریالعل: مدیریت پسماند در خارگ یک فرآیند کامل از جمعآوری تا تفکیک، پردازش و بازیافت است. مواد آلی برای تولید کمپوست مورد استفاده قرار میگیرند و موادخشک شامل کاغذ، شیشه، فلز و ظروف پلاستیکی برای بازیافت تحویل پیمانکار مربوطه میشوند. اهمیت مدیریت پسماند در یک جزیره بیشتر است؛ زیرا ظرفیت محیط برای پذیرش پسماند محدود است و کوچکترین بیتوجهی میتواند پیامدهای گستردهتری داشته باشد. تداوم این اقدامات موجب شد جزیره خارگ از سوی اداره کل حفاظت محیط زیست استان بوشهر بهعنوان اولین شهر نمونه مدیریت پسماند استان بوشهر انتخاب و به سازمان حفاظت محیط زیست معرفی شود.
فضای سبز چه نقشی در برنامه محیط زیست دارد و وضعیت فضای سبز در جزیره خارگ چگونه است؟
دریالعل: توسعه فضای سبز علاوه بر آثار زیستمحیطی، در بهسازی محیط عملیاتی نیز مؤثر است. ایجاد خزانه تکثیر و تولید گونههای گیاهی و گلهای فصلی در جزیره از سال ۱۳۸۷ آغاز شده است. امروز مجموع فضای سبز ایجادشده توسط شرکت در مناطق عملیاتی تحت پوشش به بیش از 103 هکتار رسیده و سرانه فضای سبز ایجادشده حدود ۴۲ مترمربع برای هر نفر است.
اخبار منتشر شده حاکی از تولید «بیورمر» در پایانه خارگ اشاره شده است؛ بیورمر چیست و چه مسئلهای را حل میکند؟دریالعل: یکی از موضوعات مهم در مناطق نفتی، مدیریت خاکهای آلوده به ترکیبات هیدروکربنی است. در همین زمینه، پروژه طراحی و تولید پودر میکروبی برای پاکسازی خاکهای آلوده به نفت با همکاری شرکت پایانههای نفتی ایران و جهاد دانشگاهی دانشگاه شهید بهشتی اجرا شد.
محصول حاصل با نام «بیورمر» از سویههای میکروبی بومی جزیره خارگ، بیوسورفاکتانت و مواد مغذی معدنی تشکیل شده و با استفاده از کنسرسیومهای میکروبی، تجزیه ترکیبات هیدروکربنی را تسهیل میکند. این پروژه در ششمین جشنواره پژوهش و فناوری وزارت نفت بهعنوان پروژه پژوهشی برتر انتخاب شد.همچنین طی ۱۰ مرحله از سال ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۳، در مجموع ۹۵۰ تن خاک آلوده به نفت با استفاده از این فناوری پاکسازی شده است. این پروژه نمونهای از تبدیل یک چالش زیستمحیطی به یک راهکار مبتنی بر دانش و توان داخلی است.
حوضچههای نفتگیر در جزیره خارگ چه نقشی دارند؟
دریالعل: حوضچههای نفتگیر بخشی از زیرساختهای کنترل شرایط اضطراری در خارگ هستند. این حوضچهها برای مدیریت پساب وجلوگیری از ورود حجم بالای نفت به دریا طراحی شدهاند و در سناریوهایی مانند نشت همزمان نفت از دو یا چند مخزن، نقش حفاظتی دارند. نفت جمعآوریشده با استفاده از اسکیمرها بازیابی و به چرخه بازگردانده میشود و آب باقیمانده نیز مطابق الزامات کنترلی مدیریت میشود.این زیرساختها از منظر پدافند غیرعامل نیز اهمیت دارند و بخشی از ظرفیت پایانه برای مدیریت شرایط اضطراری محسوب میشوند.
در پایان فلسفه HSE خارگ را به طور خلاصه بیان کنید؟دریالعل: فلسفه ما این است که عملیات باید ادامه داشته باشد، اما نه به هر قیمت؛ استمرار عملیات زمانی معنا دارد که ایمنی نیروی انسانی، حفاظت از تأسیسات و صیانت از محیط زیست همزمان تأمین شود. HSE برای ما یک واحد جدا از عملیات نیست؛ بخشی از خود عملیات است. تجربه شرایط عادی و اضطراری، بهویژه شرایط جنگی، این واقعیت را بیشتر آشکار کرده است.
هدف نهایی ما این است که آمادگی، پیشگیری و پاسخ مؤثر به بخشی از فرهنگ روزمره کار در خارگ تبدیل شود؛ فرهنگی که در آن هر فرد، از نیروی عملیاتی تا مدیر، خود را بخشی از زنجیره ایمنی بداند. در نهایت، ایمنی در خارگ یک مقصد نیست؛ مسیری است که باید در تمام ساعات عملیات طی شود.